Czy biblioteki są potrzebne?

Funkcjonuje w świecie naród, który zna dwanaście powodów, dla których biblioteki są potrzebne państwu:

1. Biblioteki informują obywateli. Demokracja budzi w ludziach poczucie posiadania władzy. Biblioteka jest jedyną instytucją w społeczeństwie, której zadaniem jest obrona przed tyranią ignorancji i ugodowości, a jej egzystencja wskazuje stopień, do którego społeczeństwo demokratyczne ceni wiedzę, prawdę, sprawiedliwość, książki  i kulturę.

2. Biblioteki usuwają ograniczenia. Biblioteki umożliwiają rozwój intelektualny osobom biednym, starszym, analfabetom, obcokrajowcom, osobom z wadami wzroku, słuchu, i innym.

3. Biblioteki zmniejszają przepaść między grupami społecznymi. Wzrastające różnice statusu materialnego obywateli stają się coraz bardziej widoczne. Od momentu, kiedy użytkownik uzyskuje dostęp do materiałów bibliotecznych, ma okazję do podniesienia własnej pozycji społecznej poprzez podniesienie swoich kwalifikacji, przez to rosną szanse na znalezienie pracy, jej zmianę na lepszą, na założenie własnej firmy.

4. Biblioteki cenią indywidualistów. Drzwi biblioteki stoją otwarte dla wolnomyślicieli, marzycieli  i entuzjastów, a biblioteka niezależne myślenie traktuje bez uprzedzeń. Biblioteki oferują alternatywę dla manipulacji zalewającej nas komercji, miałkości programów telewizyjnych czy mody. Dzięki bibliotekom można poznać twórczość pisarzy awangardowych, niemodnych, zapomnianych, a także dzieła pozostające z boku głównego nurtu kultury i sztuki.

5. Biblioteki rodzą kreatywność. W bibliotece wszyscy jesteśmy dziećmi. Poprzez stymulowanie ciekawości – matki dwóch sił: kreatywności i wyobraźni – nawet najbardziej wyspecjalizowana biblioteka jest przyczyną poszerzania horyzontów naszego umysłu. Biblioteki są przechowalnią pomysłów, które być może są już dziś nieprzydatne, ale mogą być pożywką dla indywidualnego umysłu i w efekcie mogą zaowocować odpowiedziami na jeszcze niezadane pytania.

6. Biblioteki otwierają dziecięce umysły. Zaprowadzenie dzieci do biblioteki może przeistoczyć się w wyprawę z szarej rzeczywistości w świat niezwykły. Bibliotekarze dziecięcy dbają o unikatowe potrzeby każdej jednostki, która potrzebuje ich pomocy. Dzieci ćwiczą własną odpowiedzialność stając się posiadaczami własnej karty bibliotecznej. Karty, która otwiera drzwi zaczarowanego świata: – książek, kaset, gier, itd.

7. Biblioteki potrafią się odwdzięczyć. Każda złotówka ofiarowana na poprawę warunków biblioteki wróci do ofiarodawcy pomnożona. Im lepiej biblioteki są wyposażone, tym łatwiej i szybciej uzyskasz informację, od której może zależeć Twoja przyszłość. Biblioteka może pomóc w wielu sytuacjach. Twoja hojność poszerzy te możliwości.

8. Biblioteki tworzą otoczenie. Biblioteka nie posiada jednego, szczególnego otoczenia. Zazwyczaj posiada ich kilka, czasem wzajemnie na siebie zachodzących. Biblioteka wartościuje i jednoczy, często chroni życie, dosłownie i w przenośni poprzez przechowywanie zapisu historii czyjegoś życia. To, że biblioteki tworzą otoczenie oznacza, że biblioteki łączą ludzi z informacją. Bibliotekarze stali się ekspertami pomagającym innym nawigować po Internecie.

9. Biblioteki są przyjazne rodzinie. Biblioteka jest najlepszym przyjacielem rodziny. Oferuje pomoc źródłową potrzebną przy odrabianiu zadań domowych, ćwiczeniu umiejętności czytania i pisania, przygotowywania się do przyszłego rodzicielstwa, szukaniu i rozwijaniu zainteresowań pozaszkolnych, gotowaniu itd. Dostosowując się do potrzeb rodziny biblioteka adoptuje nowe rozwiązania by sprostać nadchodzącym wyzwaniom.

10. Biblioteki mogą obrazić każdego. Jedna z amerykańskich bibliotekarek dziecięcych stwierdziła: Każda biblioteka powinna umieścić na drzwiach tabliczkę mówiącą: Ta biblioteka posiada coś, co może być obraźliwe dla każdego. Jeżeli nie jesteś obrażony czymś, co posiadamy, prosimy o powiadomienie nas o tym. Ta gotowość „obrażania” wiąże się  z odpowiedzialnością i odnosi się do gotowości wskazania przez bibliotekę wszystkich możliwych aspektów jakiegoś problemu.

Ta tolerancja pozwala na porównanie różnych punktów widzenia, często ze sobą kolidujących. Biblioteka musi pozostać egalitarna i otwarta na wszelkie opinie, które mogą się przydać społeczeństwu w każdym kontekście.

11. Biblioteki zapewniają odosobnienie. Podobnie jak kościół, synagoga, meczet lub inne święte miejsce, biblioteka wyzwala fizyczną reakcję, uczucie spokoju, szacunku, pokory, szeroko otwiera bramy umysłu i napełnia ciało niemal duchową przyjemnością. Dlaczego? Być może, dlatego że będąc w bibliotece nie musimy nikomu odpowiadać, pozostawieni sami sobie z własnymi myślami, fantazjami i nadziejami jesteśmy wolni i możemy karmić się drogocennymi drobinami wiedzy w cichym towarzystwie nieznajomych nam osób.

12. Biblioteki przechowują przeszłość. Biblioteki chronią ślad, naród,  kulturę – i społeczeństwo, które nie docenia i nie rozumie własnej przeszłości, pogrążając się we własnych błędach. Biblioteki pozwalają nam komunikować się w czasie i przestrzeni, zarówno z żywymi jak z umarłymi. Praca bibliotekarza, świadczona przez wieki, nie należy do łatwych. Mimo rozwijającej się techniki nasz dostęp do myśli ludzkiej wciąż zależy od metodycznego sortowania, katalogowania, indeksowania, odpowiedniego przechowywania materiałów bibliotecznych. Rysujące się przed nami możliwości elektronicznego przechowywania wiedzy niosą zarazem wyzwania, ale i nieznaną cenę. Cenę, którą jeszcze przyjdzie nam zapłacić.

Taki tekst usłyszałem po raz pierwszy w roku 2003 na szkoleniu zawodowym   w Jarocinie w tłumaczeniu Olimpii Bieleckiej z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Niedługo potem napisałem do autorki e-mail  z prośbą o udostępnienie mi tego dokumentu. W roku 2005 odnalazłem w Internecie angielski oryginał: 12 Ways Libraries Are Good for the Country.

Eugeniusz Szymoniak